Οι Εξομολογήσεις του Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, του Δημήτρη Μαραντίδη

By  |  0 Comments

Είμαι σίγουρος πως οι περισσότεροι που μπήκαν στον πειρασμό να διαβάσουν αυτό το άρθρο σκέφτηκαν στην αρχή τι σχέση θα μπορούσε να έχει ο Ρουσσώ με την λογοτεχνία.

Η απάντηση είναι καμία σχέση ή τουλάχιστον ελάχιστη, αν εξαιρέσεις ίσως ένα δυο βιβλία του με πολύ βαριά καρδιά. Τελευταία η συζήτηση του τι εστί λογοτεχνία έχει αρχίσει να γίνεται  ιδιαίτερα  χαοτική αλλά αυτό ήταν ένα πρόβλημα που υπήρχε από πάντα. Ο όρος «Λογοτεχνία» εμφανίζεται μόλις τον 12ο μ.Χ. αιώνα με τη σημασία  της ρητορικής  χρήσης του λόγου, της καλλιέπειας. Πάντως σε αυτό το άρθρο δεν θα μπούμε σε αυτόν τον λαβύρινθο, να προσδιορίσουμε τον όρο λογοτεχνία, ούτε θα τον προσεγγίσουμε ιστορικό-εξελικτικά.

Ήταν ένα πρωινό πριν δύο χρόνια και λίγο πριν μπει ο καινούργιος χρόνος, όταν στα χέρια μου έπεσε ένα εξαιρετικό έργο κατά την άποψη μου, οι «Εξομολογήσεις» του Ζαν-Ζακ Ρουσσώ. Και λέω εξαιρετικό γιατί εκτός από μια πολύ καλή μαρτυρία των βιωμάτων του στοχαστή και φιλοσόφου, το έργο ίσως ανήκει επιεικώς σε κάππιο λογοτεχνικό είδος. Η συζήτηση αυτή, κατά πόσο μια παράθεση προσωπικών βιωμάτων είναι λογοτεχνία ή ανήκει σε κάποιο λογοτεχνικό είδος, έχει πέσει πολλές φορές στο τραπέζι. Αν διαβάσει κάποιος τις εξομολογήσεις αυτές μπορεί εύκολα να παρατηρήσει πως ο Ρουσσώ μπορούσε να γίνει ένας συγγραφέας λογοτεχνικών έργων και ιδιαίτερα μυθιστοριογράφος. Δεν είναι διόλου τυχαίο, όπως αναφέρεται και μέσα στο έργο, πως η ποίηση ήταν μια από τις αγάπες των νεανικών του χρόνων.

Μέσα από τις εξομολογήσεις του, ο Ρουσσώ δίνει πολλές πληροφορίες για τη ζωή του με ένα τρόπο τελείως μυθιστορηματικό. Ο τρόπος που γράφει είναι σαν να εξιστορεί μια τελείως φανταστική ιστορία, είναι ο τρόπος που διηγείται, είναι αναμφίβολα το στυλ ενός ανθρώπου που γράφει ένα είδος μυθιστορήματος με βάση τα βιώματα του. Η διήγηση του είναι  γεμάτη δράμα, υπερβολές και η πρόζα κατάδηλη, επαναλαμβάνεται συχνά και  σχεδόν μανιερικά, σε σημείο που σκέφτεσαι πως αυτό το πράγμα, έτσι όπως εκφράζεται από τον ίδιο, δεν μπορεί να είναι η ζωή ενός φιλοσόφου. Δεν είναι απλή καταγραφή γεγονότων. Όχι, ο Ρουσσώ έγραψε το πρώτο του μυθιστόρημα με ήρωα εκείνον, την ίδια τη  ζωή του. Ο Ρουσσώ γεννήθηκε στη Γενεύη στις αρχές του 18ου αιώνα. Μικρός ακόμα συνήθιζε να διαβάζει τα βράδια μυθιστορήματα μαζί με τον πατέρα του. Την ίδια εποχή ο πατέρας του τον έκλεισε σε ένα μοναστήρι για να μορφωθεί. Ο Ρουσσώ τελικά δεν μπόρεσε ποτέ να προσαρμοστεί σε εκείνο το μοναστήρι από το οποίο τον έδιωξαν για δύο λόγους : Tην αγάπη του για το φαγητό και την ανάγνωση δοκιμίων και μυθιστορημάτων! Ο φιλόσοφος, μικρό παιδί εκείνη την εποχή, σηκωνόταν κρυφά κι έκλεβε φαγητό από τις αποθήκες του μοναστηριού αλλά τιμωρήθηκε και επειδή έκλεβε βιβλία. «Μόνο τα μυθιστορήματα με κρατούσαν ζωντανό εκείνες τις μέρες», εξομολογείται. Αυτή του την φράση την χρησιμοποιεί συχνά μέσα στο έργο του. Ο γνωστός  Ζαν Ζακ  έπειτα της Ιστορίας  και της φιλοσοφικής διανόησης δεν σταμάτησε ποτέ να διαβάζει ιστορίες, ενώ αναφέρει πως τα μυθιστορήματα που διάβαζε ήταν πολύ πιο σημαντικά για εκείνον ακόμα κι από τους Κλασσικούς, τους οποίους βαριόταν συχνά. Δεν είναι μόνο ο νεαρός Ρουσσώ που βρίσκει καταφύγιο στην λογοτεχνία. Σε κάθε κρίσιμη στιγμή στην ζωή του, είναι τα μυθιστορήματα που τον κάνουν να παίρνει βαθιά ανάσα και να προχωράει. «Τα βράδια ζούσα με τους ήρωες των μυθιστορημάτων που διάβαζα. Ήταν οι μόνοι που μου κρατούσαν παρηγοριά εκείνον τον άθλιο καιρό.»

Ο Ρουσσώ δεν θεωρούνταν πάντα  ο μεγάλος στοχαστής που όλοι γνωρίζουμε. Η αλήθεια είναι πως οι απόψεις του και τα συμπεράσματα του έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλή  μετά το θάνατο του, την περίοδο πριν και κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης. Ο Ρουσσώ μόλις στο τέλος της  ζωής του είδε τις ιδέες του να αγκαλιάζονται από το προεπαναστατικό κλίμα της εποχής και από πολιτικές ομάδες σαν τους Ιακωβίνους, ενώ την εποχή του είχε δεχτεί  μεγάλη κριτική. Στις εξομολογήσεις του προσπαθεί να διηγηθεί όλα εκείνα τα βιώματα που έπλασαν τον χαρακτήρα του, που τον διαμόρφωσαν ως ένα σημείο, να επιδείξει πως έφτασε στα συμπεράσματα εκείνα με τα οποία εξέφρασε στην πορεία το έργο του και το κάνει με μια ιδιαίτερη και απίστευτα διαχυτική διήγηση. Ο Ρουσσώ που γνωρίζουμε μέσα από την υπόλοιπη πραγματεία του εξαφανίζεται κι εμφανίζεται στη θέση του ένας τύπος που αφηγείται με ελαφρά τη καρδία και με ένα τρόπο που σε κερδίζει τόσο με την αμεσότητα του, όσο και με παιδικότητα του λόγου του, μια αφοπλιστική παιδική ειλικρίνεια. Οι Εξομολογήσεις του Ζαν Ζακ Ρουσσώ, χωρίζονται σε δύο τόμους. Όταν τελείωσα την ανάγνωση  του πρώτου τόμου έψαξα κατευθείαν για τον δεύτερο.

Μετά τις εξομολογήσεις του Ζαν Ζακ έμαθα να εκτιμώ οποιαδήποτε βιογραφία ως wannabe -λογοτεχνικό είδος  που μέχρι τότε έβρισκα ιδιαίτερα πληκτική, ίσως επειδή το ίδιο κι εγώ, όπως ο Ζαν Ζακ, δεν αντέχαμε καθόλου την ιδέα της ανάγνωσης βιογραφικών γεγονότων. Ο Ζαν Ζακ μου έδειξε το δρόμο και μου έμαθε ότι κανένα ανάγνωσμα στο οποίο αποθέτουμε την ψυχή μας δεν είναι διόλου βαρετό, ακόμα κι όταν λόγω ιδιοσυγκρασίας προτιμούμε τα μυθιστορήματα. 

17,571 total views, 1 views today

Σχόλια

Σχόλια

Αφήστε ένα σχόλιο

Το Literature.gr ενθαρρύνει τους αναγνώστες να εκφράζουν τις απόψεις τους μέσα από την ιστοσελίδα μας. Παρακαλούμε όμως τα κείμενα σας να είναι σύντομα, μη υβριστικά, να μην παραπέμπουν σε άλλους ιστότοπους και να γράφονται στην όμορφη Ελληνική μας γλώσσα. Όλα τα άρθρα στο Literature.gr φέρουν την ευθύνη του υπογράφοντα.
 

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Το site www.literature.gr χρησιμοποιεί cookies από το Google για την παροχή των υπηρεσιών του, για την εξατομίκευση διαφημίσεων και για την ανάλυση της επισκεψιμότητας. Η Google κοινοποιεί πληροφορίες σχετικά με την από μέρους σας χρήση αυτού του ιστότοπου. Με τη χρήση αυτού του ιστότοπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close

Read previous post:
Boom latinoamericano, Mario Vargas Llosa, της Ιωάννας Ντέντε

Οι λατινοαμερικάνοι λογοτέχνες είναι εδώ και χρόνια ιδιαίτερα αγαπητοί στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Ένα στοιχείο της γοητείας που ασκούν είναι...

Close