Μελαγχολία στη λογοτεχνία, Η περίπτωση Πεσσόα, της Αγλαΐας Παντελάκη

By  |  1 Comment

Αν έπρεπε να επιλέξουμε μία λέξη, για να περιγράψουμε τον εθνικό ποιητή της Πορτογαλίας, Φερνάντο Πεσσόα, αυτή θα ήταν σίγουρα η λέξη saudade.

Λέξη-συναίσθημα, η οποία δηλώνει ταυτοχρόνως καημό, νοσταλγία, επιθυμία, ανίατη θλίψη κι εγγενή μελαγχολία. Χαρακτηρισμός διόλου αυθαίρετα δοσμένος, όπως άλλωστε επιβεβαιώνουν τα λόγια του ίδιου του συγγραφέα: «Είμαι ολόκληρος μια αόριστη νοσταλγία, ούτε του παρελθόντος ούτε του μέλλοντος: είμαι μια νοσταλγία του παρόντος, ανώνυμη, εκτενής, ακατανόητη.»

Η μελαγχολία αποτελεί ίδιο των καλλιτεχνών γενικότερα και των συγγραφέων ειδικότερα, σαν μια ιδιότητα a priori εγγεγραμμένη στο γενετικό τους κώδικα. Θα μπορούσε να αποτελεί τόσο την αιτία όσο και το αποτέλεσμα της καλλιτεχνικής παραγωγής. Οι συγγραφείς γράφουν, επειδή για κάτι μελαγχολούν, κάτι νοσταλγούν, κάτι θέλουν να απαθανατίσουν ή σε κάτι θέλουν να δώσουν υπόσταση, ακόμα κι αν αυτή η υπόσταση περιορίζεται στο χαρτί. ‘Η μελαγχολούν, επειδή μέσω της συγγραφής έχουν πρόσβαση σε έναν άλλο κόσμο, ανώτερο, της δημιουργίας και του πνεύματος, και μέθεξη στις εκεί ιδέες, με αποτέλεσμα ο δικός μας να τους απωθεί προξενώντας τους saudade.

Ο Πεσσόα όμως δραπέτευε από την πραγματικότητα που έβριθε μέλαινας χολής, ξεγελώντας – ή ορθότερα, επισκιάζοντας – τη μελαγχολική φύση του. Τις ζωές που ήθελε να ζήσει τις έζησε μέσω όχι ενός, αλλά 72 ετερωνύμων, οι οποίοι υπέγραφαν τα πολυάριθμα χειρόγραφά του που βρέθηκαν κλεισμένα στο περίφημο μπαούλο του.

Άραγε δεν αποτελεί η δημιουργία του φανταστικού κόσμου των ετερωνύμων μια διέξοδο πνευματικής ψυχαγωγίας από το προσωπικό του μηδέν και άπειρο, μια ειρωνική εκδίκηση ενάντια στο μονήρη εαυτό του, αλλά κι έναν τρόπο να ζήσει – να ζήσει τεχνητά – , έστω ως «διαμεσολαβητής»; Δεν ήταν άραγε κι ένας τρόπος για να ξεφύγει απ’ το ίδιο του το κορμί, που ενδόμυχα καταριόταν για τις «αφύσικες» επιθυμίες του;

Ο Φερνάντο Πεσσόα υπήρξε και παραμένει μια φωνή που εκφράζει, με σπάνια ακρίβεια και αμεσότητα, τον εσωτερικό διχασμό, το άγχος, τους φόβους που μοιραζόμαστε όλοι όσοι αμφιβάλλουμε για τα πάντα, για την πραγματικότητα, την αλήθεια, την ελπίδα, για το «τι ‘ναι Θεός, τι μη Θεός και τι τ’ ανάμεσά τους». Και όλα αυτά για τι; Γιατί, ως άνθρωπος, έθρωσκε άνω και αναζητούσε μέχρι και πριν ξεψυχήσει “Licht, mehr Licht (Φως, περισσότερο φως), αναφωνώντας αμέσως μετά «Ιλί ιλί λαμά σαβαχθανί». Γκαίτε; Χριστός; Πεσσόα; Μέχρι και την τελευταία του στιγμή παρίστανε κάποιους άλλους; Έκρυβε τον πραγματικό του εαυτό; Ή τελικά μας έδωσε σπαράγματα της υποκειμενικότητάς του; Ας ενώσουμε τα θραύσματα ενός αρραγούς προσωπείου.

 

1,704 total views, 2 views today

Σχόλια

Σχόλια

1 τα σχολιά σας..

  1. Pingback: Μελαγχ&omicro...

Αφήστε ένα σχόλιο

Το Literature.gr ενθαρρύνει τους αναγνώστες να εκφράζουν τις απόψεις τους μέσα από την ιστοσελίδα μας. Παρακαλούμε όμως τα κείμενα σας να είναι σύντομα, μη υβριστικά, να μην παραπέμπουν σε άλλους ιστότοπους και να γράφονται στην όμορφη Ελληνική μας γλώσσα. Όλα τα άρθρα στο Literature.gr φέρουν την ευθύνη του υπογράφοντα.
 

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Το site www.literature.gr χρησιμοποιεί cookies από το Google για την παροχή των υπηρεσιών του, για την εξατομίκευση διαφημίσεων και για την ανάλυση της επισκεψιμότητας. Η Google κοινοποιεί πληροφορίες σχετικά με την από μέρους σας χρήση αυτού του ιστότοπου. Με τη χρήση αυτού του ιστότοπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close

Read previous post:
lilly-photo_660x400_scaled_cropp
Η Λίλλυ Σπαντιδάκη απαντά στο ερωτηματολόγιο του L

Περιγράψτε μας την εικόνα του εφηβικού δωματίου σας και βάλτε μας και το σχετικό soundtrack. Το δωμάτιο ήταν απλό∙ κυριαρχούσε...

Close