Αναζητώντας το τέλος του ορίζοντα, γράφει η Χριστίνα Λιναρδάκη [Το ανατολικό τέλος, Ελένη Γαλάνη]

By  |  0 Comments

 

It would be the same at the end of the journey,

If you came at night like a broken king,

If you came by day not knowing what you came for,

It would be the same

 

T.S. Eliot, “Little Gidding” 

 

 

Στο Ανατολικό τέλος, την τρίτη κατά σειρά συλλογή της Ελένης Γαλάνη που ψηλαφεί την έννοια του ορίου, τον τόνο δίνει ξανά η θλίψη. Είναι η θλίψη του ανθρώπου που αναζητεί την πατρίδα, εκείνου που, επ’ αλλοθρόους ανθρώπους πλέοντας, δεν είναι πια απολύτως σίγουρος για την ταυτότητά του και τη δοκιμάζει απέναντι σε ιστορικές και άλλες μνήμες: Μνήμες που διασχίζουν πόλεις ευρωπαϊκές, μέρη εξωτικά, βυθούς κάθε είδους, πίνακες ζωγραφικής και άλλα, όχι ευρέως γνωστά, τεκμήρια τα οποία γίνονται αφορμή για ενδιαφέρουσες αφηγήσεις.

” Τελικά, είμαστε η γλώσσα μας, η μνήμη μας – ή τι; Η μνήμη ασύλητη, ο χρόνος ασάλευτος, άσυλο/ η αρχαία πληγή, γράφει στο ποίημα «Morgengrauen». Άσυλο η αρχαία πληγή, γιατί απ’ όλες τις πιθανές πληγές προτιμάμε να μας πονά αυτή που γεννηθήκαμε μαζί της, αυτή που κουβαλάμε μέσα μας σαν κληρονομιά. ”

Η ποιήτρια προτάσσει (ή ίσως επικαλείται) τις γεωγραφικές συντεταγμένες τριών τοποσήμων, διαιρώντας τη συλλογή σε αντίστοιχα, ανισοβαρή τμήματα. Στο πρώτο και μεγαλύτερο τμήμα βρίσκουμε το ξενοδοχείο Σάρλιτζα Παλλάς στη Θερμή της Λέσβου. Πληροφορούμαστε, από τις σημειώσεις στο τέλος της συλλογής, ότι σάρλιτζα στα τουρκικά σημαίνει «κίτρινα θεραπευτικά νερά» και ότι το κτήριο του ξενοδοχείου είναι εγκαταλελειμμένο εδώ και 30 χρόνια. Το ξενοδοχείο σηματοδοτεί ένα ανατολικό τέλος (ίσως εποχής) στην προσωπική γεωγραφία της ποιήτριας.

Το δεύτερο τμήμα, που τιτλοφορείται Φρηντριχστράσε, πήρε το όνομά του από έναν σταθμό μετρό του Βερολίνου όπου, κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου, κατέβαιναν όσοι επιβάτες δεν διέθεταν τα απαιτούμενα έγγραφα για να συνεχίσουν στην ανατολική πλευρά – ήταν δηλαδή ένας τερματικός σταθμός που σηματοδοτούσε άλλο ένα ανατολικό τέλος. Στο τρίτο και τελευταίο τμήμα απαντούμε την Αλμπέρ Προμενάντ της Οστάνδης στο Βέλγιο, μιας πόλης που το όνομά της σημαίνει κυριολεκτικά «ανατολικό τέλος» και που αποτέλεσε το καταφύγιο των διανοουμένων την εποχή της ανόδου των Ναζί.

Στιλιστικά, η συλλογή είναι γεμάτη από παρηχήσεις και σκόπιμες επαναλήψεις. Στο πρώτο μέρος, μέσα στις πόλεις που δανείζουν το όνομά τους στους τίτλους των ποιημάτων, συναντάμε  ξανά και ξανά τη λέξη πατρίδα, το ζήτημα της μνήμης και της λήθης, καθώς  και προβληματισμούς σχετικά με τη μητρική έναντι της ξένης γλώσσας, των οικείων έναντι των ανοίκειων ήχων. Συναντάμε επίσης την έννοια του άλγους, εκείνου που βρίσκεται στη ρίζα της λέξης νοσταλγία. Στο πρώτο αυτό μέρος, η ποιήτρια ασχολείται με ορισμούς λέξεων (ουσιαστικά, στοιχείων της πραγματικότητας), δίνοντας την εντύπωση ότι μέσα από αυτούς προσπαθεί να προσδιορίσει το δικό της στίγμα στον κόσμο. Τελικά, είμαστε η γλώσσα μας, η μνήμη μας – ή τι; Η μνήμη ασύλητη, ο χρόνος ασάλευτος, άσυλο/ η αρχαία πληγή, γράφει στο ποίημα «Morgengrauen». Άσυλο η αρχαία πληγή, γιατί απ’ όλες τις πιθανές πληγές προτιμάμε να μας πονά αυτή που γεννηθήκαμε μαζί της, αυτή που κουβαλάμε μέσα μας σαν κληρονομιά.

Στο δεύτερο μέρος, που αποτελείται από ένα μόνο, μεγάλο κι ενιαίο ποίημα, οι πόλεις πυκνώνουν: ράγες ρωγμές συρμών τρυπούν το κεφάλι μου ήχοι στριγγοί/ οι πόλεις στροβιλίζονται δίνες στο κεφάλι μου.

Οι πόλεις δεν νοούνται τόσο ως τα κτήρια που τις απαρτίζουν όσο ως η ιστορία και οι μνήμες που αντανακλούν:

…λίγο να ξύσεις τους χάρτες, δες, άλλες πόλεις γεννιούνται

κι είναι ο κόσμος ένα καλειδοσκόπιο κι εσύ

μια ηλεκτροπόλη φωτεινή με χίλιες πόλεις μέσα σου κοιμισμένες

εκατοντάδες κιλοβατώρες μνήμης…

Στο τρίτο μέρος, που είναι κι αυτό ένα μόνο, ενιαίο ποίημα, η Γαλάνη ασχολείται με τη ματαιότητα της φυγής (τα μεγάλα βλέφαρα της φυγής ανοιγμένα ηλιοτρόπια). Πάντα ο φυγάς θα φθάνει σε ένα ανατολικό τέλος (ή δυτικό, αφού η δύση [είναι] η άλλη όψη της Ανατολής […] κι εσύ είσαι η ανατολική ακτή στο τέλος/ της κάθε αυγής μου). Και πάντα αυτό που θα τον περιμένει είναι ο πόνος, τέλος και αρχή της ζωής:

…το οξυγόνο τελειώνει, η ενδοχώρα φλέγεται

η θάλασσα όσο την πλησιάζεις απομακρύνεται…

Η αρχή και το τέλος δεν προκύπτουν μόνα, ανάμεσά τους υπάρχει το ταξίδι – ακόμη κι αν είναι μια πορεία θανάτου, όπως επαναλαμβάνει η Γαλάνη. Το ταξίδι επιφυλάσσει πολλά θαυμαστά και εξαίσια: από την πανεπιστημιακό και μεταφράστρια Tatiana Gnedich, που συνελήφθη εξαιτίας μιας κατασκευασμένης κατηγορίας και κρατήθηκε δύο χρόνια στην απομόνωση σε πλήρες σκοτάδι, με αποτέλεσμα να χάσει την όρασή της, μέχρι τη βασίλισσα Ζηνοβία που σύρθηκε στον θάνατο δεμένη στο άρμα του Αυρηλιανού με χρυσές αλυσίδες. Από το υπερωκεάνιο των Ναζί Wilhelm Gustloff μέχρι το παράδοξο του σκοτεινού νυχτερινού ουρανού του Όλμπερς.

Ώσπου φθάνουμε στον τελικό προορισμό, στα τρία δηλαδή σημεία του χάρτη που αξιώνουν να εκληφθούν ως ανατολικό τέλος: ένα εγκαταλελειμμένο κτήριο, έναν τερματικό σταθμό και η προκυμαία μιας πόλης-καταφυγίου. Είναι αυτά τα μέρη πραγματικά ένα ανατολικό τέλος; Όχι, γιατί σε μια σφαίρα κυκλική, όπως της υδρογείου, τέλος δεν μπορεί να υπάρξει. Η κυκλική κίνηση συνεχίζεται ατέρμονα προς όλες τις κατευθύνσεις. Το όποιο «τέλος» μπορεί να νοηθεί μόνο σαν προσωρινή ρωγμή και σαν παραμυθία: Είναι το παρήγορο όριο που θέλουμε να πιστεύουμε ότι μπορούμε να υψώσουμε στην απεραντοσύνη του κόσμου. Το πόσο πειστικό είναι, επαφίεται στον καθένα (στέκω όρθια εδώ σε αρχαία ερείπια/ με όλες τις πόλεις μέσα μου/ γκρεμισμένες – «Σύνθετοι ορισμοί»).

 

 

Christina Linardaki – Editor

4,530 total views, 23 views today

Σχόλια

Σχόλια

Αφήστε ένα σχόλιο

Το Literature.gr ενθαρρύνει τους αναγνώστες να εκφράζουν τις απόψεις τους μέσα από την ιστοσελίδα μας. Παρακαλούμε όμως τα κείμενα σας να είναι σύντομα, μη υβριστικά, να μην παραπέμπουν σε άλλους ιστότοπους και να γράφονται στην όμορφη Ελληνική μας γλώσσα. Όλα τα άρθρα στο Literature.gr φέρουν την ευθύνη του υπογράφοντα.
 

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Το site www.literature.gr χρησιμοποιεί cookies από το Google για την παροχή των υπηρεσιών του, για την εξατομίκευση διαφημίσεων και για την ανάλυση της επισκεψιμότητας. Η Google κοινοποιεί πληροφορίες σχετικά με την από μέρους σας χρήση αυτού του ιστότοπου. Με τη χρήση αυτού του ιστότοπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close

Read previous post:
Αφοσίωση και απολογισμός, γράφει η Τέσυ Μπάιλα [Καζούο Ισιγκούρο, Τα απομεινάρια μιας μέρας]

Μετά τη βράβευσή του βιβλίου του «Τα απομεινάρια μιας μέρας» με το Βραβείο Booker το 1989 και το γύρισμά του...

Close