Ανώνυμα Γράμματα, του Δημήτρη Μαραντίδη

By  |  0 Comments

-Ήταν όλη τη νύχτα εδώ γύρω, είπε ο πάτερ.

-Στης Μαργκότ Παμίρες, είπε η Τρινιδάδ, αφηρημένη, κουνώντας τα ποντίκια μες το κουτί. Αλλά χτες είχε κάτι καλύτερο από την σερενέτα.

    Ο πάτερ στάθηκε και στύλωσε πάνω της τα σιωπηλά γαλανά μάτια του.

-Τι είχε;

-Ανώνυμα γράμματα, είπε η Τρινιδάδ. Κι άφησε ένα νευρικό γελάκι.

 

Κατά την πορεία της λογοτεχνίας μέσα στο χρόνο, έχει γίνει πολλάκις θέμα, πόσο τα γράμματα (και οι επιστολές) αποτελούν λογοτεχνικό είδος.

Αυτή είναι μια φαιδρή συζήτηση εξ όψεως, αν αναλογιστεί κανείς (και όλοι έχουμε γράψει κάποιο γράμμα στο παρελθόν, όλοι που ανήκουμε στην γενιά που δεν μεγάλωσε με την ψηφιοποίηση της γραφής), ότι ένα γράμμα έχει μια συγκεκριμένη δομή και χαρακτήρα, πολύ μακριά από το να χαρακτηριστεί λογοτεχνικό είδος, είτε απευθύνεται σε κάποιον αξιωματούχο, είτε στους συγγενείς μας, ακόμα κι αν πρόκειται για ερωτικό γράμμα. Στο τελευταίο κάποιοι διαφωνούν.

Δεν πρόκειται για τον λογοτεχνικό κόσμο, δεν πρόκειται για τους ανθρώπους που  ανήκουν στον κόσμο των γραμμάτων, ούτε για εκείνους που έχουν συντηρήσει εις τους αιώνες των αιώνων την επικοινωνία μέσω γραμμάτων και  επιστολών. Πρόκειται για τους ήρωες του Γκ. Γκ. Μάρκες.

Η ιδιαιτερότητα των γραμμάτων στα βιβλία του Γάμπριελ Γκαρσία Μάρκες – ο κύριος τρόπος επικοινωνίας εξ αποστάσεως της εποχής που διαδραματίζονται οι ιστορίες- είναι ότι είναι ανώνυμα. O Γκάμπο δεν έχει μόνο εμμονές με τους άτυχους έρωτες, τις άτυχες βροχές του Οκτώβρη, έχει και με τα ανώνυμα γράμματα. Είναι μια εποχή όπου δεν υπάρχει τηλέφωνο –τουλάχιστον στα περισσότερα μυθιστορήματα και διηγήματα του-, πρόκειται για έναν αρκετά διαφορετικό κόσμο από τον δικό μας. Όμως δεν είναι μόνο αυτό. Σε πολλές περιπτώσεις –και όλοι έχουμε γνώση αυτών από την δική μας εμπειρία ή την εμπειρία των παλαιοτέρων και των αναφορών τους- η επικοινωνία μέσω αλληλογραφίας κρύβει ή σβήνει την απόσταση, ανακουφίζει από την καρτερικότητα του έρωτα,  εξευμενίζει το πάθος ή το διεγείρει, φέρνοντας την φασματική περσόνα αυτού που έχει συνθέσει το γράμμα (ερωτικό ή όχι), μεταμορφώνοντας και μυθοποιώντας την μέσα από το δημιουργικό γράψιμο. Στο ανώνυμο ερωτικό γράμμα γράφονται όλα αυτά που δεν μπορούν να ειπωθούν κατ’ ιδίαν. Οι άνθρωποι παρουσιάζονται θεόγυμνοι επειδή ακριβώς ντρέπονται από κοντά για την γύμνια τους. Είναι δύσκολο να βρεις, ακόμα και στον σύγχρονο κόσμο -όπου η έκθεση είναι τεράστια- άνθρωπο που να μην έχει δράσει ανώνυμα κι αυτό συμβαίνει συχνά με τις λέξεις.

Ο Φλορεντίνο Αρίσα για παράδειγμα, γράφει συνεχώς ανώνυμα γράμματα στη Φερμίνα Δάσα.  Ο έρωτας του για εκείνη βρίσκεται σε ένα πρωτόγνωρο βάθος, ακόμα και για την ανθρώπινη ψυχή και την Ιστορία. Ίσως πάλι τα γράφει γιατί την φοβάται: άλλη μια τρομακτική όψη του έρωτα, η απόρριψη.

Κυρίως τα γράφει γιατί είναι θεοντρόπαλος, γιατί η πραγματική  μορφή της Φερμίνα- το τοτέμ και το ταμπού του έρωτα του- τον αποδιοργανώνει. Μέσα από τα ανώνυμα ερωτικά γράμματα γίνεται ο πραγματικός εαυτός του -οι λέξεις δεν πονάνε, μονάχα ανασυνθέτουν το σύμπαν και τον πραγματικό Εαυτό.  Η Φερμίνα δέχεται τα γράμματα ως έχουν, αλλά του απαντά με αυτοκρατορική αναλγησία «Δεν δέχομαι ανώνυμους». Είναι το ψυχικό τείχος που ξύνουν τα ανώνυμα γράμματα που φοβάται η Φερμίνα Δάσα. Διότι τα γράμματα του Φλορεντίνο Αρίσα, όντας ερωτικοί καλλωπισμοί, θα μπορούσαν να θεωρηθούν λογοτεχνήματα.  Δεν είναι τυχαίο που ο ίδιος θα κερδίσει σημαντικούς λογοτεχνικούς διαγωνισμούς ποίησης της χώρας στο μέλλον.  Κανείς δεν μπορεί να αντισταθεί στην καλή ερωτική λογοτεχνία.

Στην καλή ερωτική λογοτεχνία δεν θα αντισταθεί ούτε η ξαδέρφη της Φερμίνας Δάσα, Ιδελμπράντα και θα ζητήσει να γνωρίσει αυτόν τον περίεργο Φλορεντίνο Αρίσα που «είναι άσχημος αλλά γεμάτος έρωτα» και γράφει πανέμορφα ερωτικά γράμματα: Θα του ζητήσει να της γράψει μερικά ερωτικά γράμματα για λογαριασμό της.

Στην καλή ερωτική λογοτεχνία δεν θα αντισταθούν ούτε οι φερέλπιδες νεαροί αγαπητικοί της εποχής και θα ζητήσουν από εκείνον να γράψει μερικά ερωτικά γράμματα για εκείνους στις αγαπημένες τους. Το ραδιόφωνο δεν θα αντισταθεί στα αποφθέγματα των ερωτικών του γραμμάτων. Ούτε οι εφημερίδες.

Τα ανώνυμα γράμματα συνεχίζονται, κι αφού το ερωτευμένο ζευγάρι γνωριστεί με έναν αντεπικοινωνιακό τρόπο (σε σχέση με την επικοινωνιακή δυναμική των ανώνυμων ερωτικών γραμμάτων), θα συνεχίσουν να επικοινωνούν τον έρωτα τους στην τραχιά οροσειρά της Σιέρα. Τώρα  δεν είναι ανώνυμοι, είναι όμως η απόσταση που έχει αποθεώσει τον έρωτα που στηρίζεται μόνο στις λέξεις.

Το πόσο εξιδανικευμένος είναι ένας έρωτας ανώνυμων και μη (αλλά σίγουρα ερωτικών) γραμμάτων θα το μάθουμε όταν η Φερμίνα επιστρέψει από την οροσειρά. Ο Φλορεντίνο είναι καημένος και άσχημος, ένας φαινομενικά αποτυχημένος. Καμία αίγλη των λέξεων δεν μπορεί να το αλλάξει αυτό. Άλλωστε η εξιδανίκευση είναι μητέρα του έρωτα και της λογοτεχνίας.

Στο 100 Χρόνια Μοναξιά βρίσκουμε πάλι γράμματα. Εδώ πρόκειται για ανώνυμα γράμματα λόγω πολέμου αλλά ούτε ο έρωτας  λείπει.  Είναι τα γράμματα του τελευταίου Αουρελιάνο Μπουενδία προς την θεία του, που ανταλλάσσουν αφού ερωτευτούν ο ένας στον άλλον. Εδώ, όπως και στην περίπτωση του Έρωτα στα Χρόνια της Χολέρας, είναι μερικές φορές τα ερωτικά γράμματα που συντηρούν τους πιο ανυπόστατους έρωτες,  που είναι καταδικασμένοι όπως οι ράτσες σε 100 χρόνια μοναξιά, όταν εκλείπει η ερωτική λογοτεχνία των γραμμάτων. Ερωτικά γράμματα συναντάμε από έναν άλλον αιματοβαμμένο έρωτα, εκείνον του Πιέδρο Κρέσπι προς την Αμαράντα. Ερωτικά γράμματα η Ρεβέκκα, ερωτικά γράμματα η Ρεμέδιος. Γράμματα έχουμε και από τον Καταλανό, και ενώ δεν έχουν σχέση με κανένα είδος έρωτα, είμαστε σίγουροι πως εκείνος τα θεωρεί πραγματική λογοτεχνία.

Όμως ανώνυμα γράμματα θα βρούμε και στο Η Κακιά Ώρα, όπου τα ανώνυμα γράμματα- κουτσομπολίστικες μπροσούρες με περιεχόμενο κυρίως ερωτικά θέματα- είναι ικανά να βάλουν σε περιπέτειες ένα ολόκληρο χωριό. Είναι πολύ δύσκολο να θεωρήσεις αυτά τα ανώνυμα γράμματα λογοτεχνία, δεν μοιάζουν σε τίποτα με τα γράμματα του Φλορεντίνο, όμως συνθέτουν την ιστορία του βιβλίου. Το βιβλίο χρωστάει την ύπαρξη του σε αυτά τα γράμματα.

Κάποιο διαφορετικό γράμμα περιμένει και ο Συνταγματάρχης που δεν έχει κανέναν να του γράψει, το οποίο κατά πως φαίνεται δεν έρχεται ποτέ. Παρόλα αυτά, μαθαίνουμε τα πάντα για τον Συνταγματάρχη.

Ανώνυμα ή όχι, ερωτικά ή λιγότερο, τα γράμματα έχουν μια σημαντική θέση στην παγκόσμια λογοτεχνία. Όχι μόνο επειδή, όπως στις ιστορίες του Μάρκες, τις ανασυνθέτουν, αλλά επειδή αποτελούν ένα μεγάλο κομμάτι του ανθρώπινου δημιουργικού γραπτού λόγου. Θα ήταν άδικο να μη τα θεωρήσουμε προάγγελους λογοτεχνικής δημιουργίας. Θα ήταν εξίσου άδικο αν το κάναμε. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η ύπαρξη τους, μας θυμίζει πόσο πολύ οφείλουμε την δική μας στη δημιουργική επικοινωνία.

(…) To Σάββατο το πρωί, αφού πολύ το σκέφτηκε, ο Φλορεντίνο Αρίσα έστειλε ξανά το περιστέρι μ’ άλλο ραβασάκι χωρίς υπογραφή. Τούτη τη φορά δεν χρειάστηκε να περιμένει μέχρι την επόμενη μέρα. Το απόγευμα, το ίδιο παιδί, του το έφερε ξανά πίσω, σ’ άλλο κλουβί, με την παραγγελία πως: εδώ σας στέλνει ξανά το περιστέρι που ξανάφυγε, και το οποίο προχθές σας επέστρεψε, επειδή έχει καλή ανατροφή κι αυτή τη φορά σας το στέλνει, επειδή είναι κρίμα, αλλά τώρα πια είναι αλήθεια πως δε θα σας το ξαναεπιστρέψει αν το αφήσετε να φύγει πάλι. Η Τράνσιτο Αρίσα διασκέδασε με τις ώρες με το περιστέρι, το έβγαλε από το κλουβί, το νανούρισε στα μπράτσα της, προσπάθησε να το αποκοιμήσει με παιδικά τραγουδάκια και ξαφνικά κατάλαβε πως είχε στο δαχτυλίδι, στο πόδι του, ένα χαρτάκι με μια μόνο φράση: “Δε δέχομαι ανώνυμους”. Ο Φλορεντίνο Αρίσα το διάβασε ξετρελαμένος, λες κι είχε ολοκληρωθεί η πρώτη του περιπέτεια και μόλις που μπόρεσε να κοιμηθεί εκείνη τη νύχτα στριφογυρίζοντας από ανυπομονησία. Την επομένη πολύ νωρίς, πριν φύγει για το γραφείο, άφησε ελεύθερο το περιστέρι μ’ ένα ερωτικό γραμματάκι υπογραμμένο ξεκάθαρα με τ’ όνομά του και του έβαλε ακόμα στο δαχτυλίδι το πιο φρέσκο τριαντάφυλλο, το πιο χτυπητό κι ευωδιαστό του κήπου του.

 *Η Κακιά Ώρα (1961)

 **Ο  Έρωτας στα Χρόνια της Χολέρας (1982)

 

 

128,806 total views, 0 views today

Σχόλια

Σχόλια

Αφήστε ένα σχόλιο

Το Literature.gr ενθαρρύνει τους αναγνώστες να εκφράζουν τις απόψεις τους μέσα από την ιστοσελίδα μας. Παρακαλούμε όμως τα κείμενα σας να είναι σύντομα, μη υβριστικά, να μην παραπέμπουν σε άλλους ιστότοπους και να γράφονται στην όμορφη Ελληνική μας γλώσσα. Όλα τα άρθρα στο Literature.gr φέρουν την ευθύνη του υπογράφοντα.
 

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Το site www.literature.gr χρησιμοποιεί cookies από το Google για την παροχή των υπηρεσιών του, για την εξατομίκευση διαφημίσεων και για την ανάλυση της επισκεψιμότητας. Η Google κοινοποιεί πληροφορίες σχετικά με την από μέρους σας χρήση αυτού του ιστότοπου. Με τη χρήση αυτού του ιστότοπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close

Read previous post:
Το μυθιστόρημα και οι άλλοι, του Δημήτρη Στεφανάκη

Αν υπάρχει ένα αφηγηματικό είδος που αγάπησαν τόσο πολύ οι αναγνώστες και μίσησαν οι λόγιοι είναι το μυθιστόρημα. Ηγεμονεύει τώρα...

Close