Εξαιρετικά Δυνατά και Απίστευτα Κοντά, της Έλενας Μαρούτσου

By  |  1 Comment

Πού είχαμε μείνει; Α, έλεγα λοιπόν – πριν με διακόψει η μοίρα για να μου βάλει στο χέρι ένα βιβλίο του γούστου της – πως η λογοτεχνία, όταν κάποια άλλη τέχνη πάει να κάτσει δίπλα της, τραβιέται ενοχλημένη πιο κει. Έλεγα επίσης πως μόνο στα παιδικά βιβλία, τα λιγότερο δηλαδή «σοβαρά» ανέχεται ο λόγος να συνυπάρξει με τη ζωγραφική. Φυσικά, όμως, υπάρχουν και εξαιρέσεις. Αν μου πείτε τώρα πως οι εξαιρέσεις υπάρχουν για να επιβεβαιώνουν τον κανόνα, οι εξαιρέσεις θα διαμαρτυρηθούν. Οι εξαιρέσεις – θα κάνω τώρα εγώ το δικηγόρο τους – είναι μικρές ρωγμές στον συμπαγή τοίχο του κανόνα, που ακόμα κι αν δεν τον σπάνε, περνάει από μέσα το φως μιας άλλης δυνατότητας. Στην παρούσα περίπτωση η δυνατότητα είναι να υπάρξει εικόνα στη λογοτεχνία όχι ως εικονογράφηση του περιεχομένου, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος του. Παράδειγμα: το Εξαιρετικά Δυνατά κι Απίστευτα Κοντά, του Τζόναθαν Φόερ.

Σε αυτό το θαυμάσιο μυθιστόρημα – δεν έχω σκοπό εδώ να κάνω κριτική, άλλωστε έχουν περάσει κάποια χρόνια από την έκδοσή του κι έχουν σίγουρα γραφτεί ήδη πολλά – ο συγγραφέας έχει αντιμετωπίσει το κείμενό του εικαστικά. Μ’ ένα σύντομο ξεφύλλισμα ο αναγνώστης θα παρατηρήσει πως υπάρχουν φωτογραφίες, υπάρχουν σχεδιάσματα, σελίδες κενές όπου στη μέση τους στέκεται μόνη της μια φράση ή μια λέξη, σελίδες διπλοτυπωμένες έτσι ώστε οι λέξεις να πέφτουν η μια πάνω στην άλλη δίνοντας την εντύπωση μιας ανεκδιήγητης μουτζούρας, υπάρχουν φράσεις και λέξεις κυκλωμένες με κόκκινο μελάνι, σελίδες λευκές.

Η εικόνα εδώ δεν συνοδεύει το κείμενο, εισχωρεί μέσα του και μιλάει μέσα από αυτό. Δεν θ’ αναφερθώ στις φωτογραφίες που έχει επιλέξει γι αυτό το σκοπό ο Φόερ (αν και θα άξιζε ειδική μνεία στην τελευταία: μια σειρά από ενσταντανέ μια πτώσης από κτίριο σε αντίστροφη όμως πορεία, με το σώμα να ανεβαίνει κόντρα στους νόμους της βαρύτητας και σύμφωνα με την επιθυμία του μικρού πρωταγωνιστή). Θα μιλήσω για τη χρήση του κειμένου ως εικόνας. Για παράδειγμα: όταν ο Τόμας, ένας ηλικιωμένος συνειδητοποιεί την απώλεια της ικανότητά του να εκφράζεται λεκτικά, γράφει σε σελίδες τετραδίου από μια φράση όπως: «Θέλω δύο φρατζολάκια», «Βοήθεια», «Τι κάνεις εδώ;», «Χα χα χα» ή «Σε παρακαλώ παντρέψου με». Τις φράσεις αυτές τις δείχνει σε αυτούς που συναντάει ανάλογα με την περίσταση. Ο Φόερ έχει βάλει τις φράσεις αυτές να στέκουν μόνες τους μέσα στο κέντρο της λευκής σελίδας, η οποία σαν άδειο δωμάτιο κάνει τη φράση να αντηχεί μέσα στην σιωπή και τη μοναξιά της.

Στο κεφάλαιο που ο Φόερ επιγράφει «Τα συναισθήματά μου» και μιλάει το αγόρι για τη μέρα που έχασε τον πατέρα του στην πτώση των Δίδυμων Πύργων, ο συγγραφέας καταστρατηγεί τους κανόνες της στίξης. Χάνονται τα εισαγωγικά από τους διαλόγους. Οι φράσεις ακολουθούν κάθετα η μια την άλλη σπασμωδικά και χωρίς καμιά ένδειξη για το ποιος μιλάει. Υπάρχουν χάσματα ανάμεσα στη μια πρόταση κι αυτή που την ακολουθεί. Οι παράγραφοι μοιάζουν τόπους τόπους σπασμένες να μπάζουν τρόμο και παγωνιά. Η αδυναμία να μεταδοθεί η συνταρακτική είδηση και τα συναισθήματα που τη συνοδεύουν έχει μεταφερθεί ακέραια όχι μέσα απ’ τις φράσεις αλλά μέσα απ’ την εικόνα μιας σελίδας μετά την πτώση μιας είδησης σαν βόμβα στο κέντρο της.

Φυσικά, δεν είναι όλο το βιβλίο δομημένο με αυτή τη λογική. Στο μεγαλύτερο μέρος του κυλάει με τους κανόνες και της συνήθειες της γραφής όπως την ξέρουμε. Όποτε καταστρατηγείται η συνήθεια, γίνεται για κάποιο λόγο και πάντα με μέτρο και ρυθμό που δεν αποβαίνει εις βάρος της ροής της ανάγνωσης. Κι εδώ, νομίζω, έγκειται η επιτυχία του εγχειρήματος του Φόερ.

Υπάρχει ένα όριο στη χρησιμοποίηση τέτοιων μέσων ώστε η έκφραση κι η επικοινωνία του κειμένου (ο σκοπός δηλαδή κάθε βιβλίου) να μην παρεμποδίζεται αλλά αντίθετα να υποστηρίζεται και να δυναμώνει. Ο Φόερ έχει συναισθανθεί την ύπαρξη αυτού του ορίου κι έχει περπατήσει πάνω σε αυτή τη νοητή γραμμή με επιδεξιότητα έμπειρου σχοινοβάτη. Έχει χρησιμοποιήσει κι αυτός σαν δομικό υλικό τις λέξεις – πώς αλλιώς αφού μιλάμε για λογοτεχνία; – στο ελάχιστο όμως κενό ανάμεσά τους, έχει τοποθετήσει εικόνες. Το αποτέλεσμα είναι να μοιάζει ο τοίχος των λέξεων σαν αυτούς που, ανάμεσα στις πέτρες τους, έχουν βρει χώρο ν’ ανθίσουν μικρά λουλούδια.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μελάνι.

tzofoer1--2-thumb-large melani

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

220px-Jonathan_Safran_Foer

7,310 total views, 1 views today

Σχόλια

Σχόλια

1 τα σχολιά σας..

  1. Μαρια

    November 23, 2013 at 7:03 pm

    Γνώρισα το Γιάννη σε ένα σεμινάριο δημιουργικής γραφής. απλός, σεμνός, εσωστρεφής, κάτι σαν τον ήρωά του, σίγουρα περισσότερο ευφυής.Αγόρασα το βιβλίο του και το διάβασα γιατί γνωρίζοντας λίγο την ιστορία είχα την περιέργεια να μάθω και τη συνέχεια. Μου άρεσε πολύ. Κι όπως έγραψα και στον ίδιο, στάθηκα στο ένα τρίτο αλήθεια, που έτσι κι αλλιώς παίζει τον κυρίαρχο ρόλο στη ζωή μας. Περιμένω την παρουσίαση για να πάρω ένα αυτόγραφο. Σας προτρέπω να το διαβάσετε. Είναι βέβαιο ότι θα σας πει πολλά!!

Αφήστε ένα σχόλιο

Το Literature.gr ενθαρρύνει τους αναγνώστες να εκφράζουν τις απόψεις τους μέσα από την ιστοσελίδα μας. Παρακαλούμε όμως τα κείμενα σας να είναι σύντομα, μη υβριστικά, να μην παραπέμπουν σε άλλους ιστότοπους και να γράφονται στην όμορφη Ελληνική μας γλώσσα. Όλα τα άρθρα στο Literature.gr φέρουν την ευθύνη του υπογράφοντα.
 

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Το site www.literature.gr χρησιμοποιεί cookies από το Google για την παροχή των υπηρεσιών του, για την εξατομίκευση διαφημίσεων και για την ανάλυση της επισκεψιμότητας. Η Google κοινοποιεί πληροφορίες σχετικά με την από μέρους σας χρήση αυτού του ιστότοπου. Με τη χρήση αυτού του ιστότοπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close

Read previous post:
Απονεμήθηκαν τα Εθνικά Βραβεία Βιβλίου των Η.Π.Α για το 2013

Απονεμήθηκαν το βράδυ της Τετάρτης 20 Νοεμβρίου τα Εθνικά Βραβεία Βιβλίου των Η.Π.Α. για το έτος 2013. Ο 56χρονος συγγραφέας...

Close