Η σημασία της αρχής και του τέλους στο λογοτεχνικό βιβλίο, του Παντελή Λιάκα

By  |  1 Comment

Τα λογοτεχνικά είδη, ο κινηματογράφος, το θέατρο κ.α διαμορφώνονται γενικά γύρω από ένα θέμα. Στην ουσία είναι η ιστορία που την χαρακτηρίζει η δράση, ο ήρωας, ο χώρος, ο χρόνος.

Αυτός ο θεματικός πυρήνας έχει αρχίσει από μια αρχή (την αρχή του βιβλίου) και έχει καταλήξει στο τέλος της υπόθεσης του βιβλίου. Ενώ αρεσκόμαστε να μιλάμε ως αναγνώστες για το θέμα του βιβλίου, ωστόσο είναι κάτι που δίνει τη μαγεία του κάτι παραπάνω σε ένα βιβλίο προκειμένου να το χαρακτηρίσουμε εξαιρετικό. Αυτό δεν είναι άλλο από την αρχή και το τέλος της υπόθεσής του. 

Οι αρχαίοι Έλληνες άλλωστε έλεγαν ”η αρχή είναι το ήμιση του παντός”, εγώ θα προσθέσω ακόμα και το τέλος.  Η αρχή είναι το σημείο Α στο σημείο Ω του τέλους, από τη δέση δηλαδή στη λύση. Με άλλα λόγια πρόκειται για μια διαρκή κίνηση στην οποία η γραμμική εξέλιξη των συμβάντων και επεισοδίων οδηγούν στην δραματική λύση.

Η αρχή καλύπτει περίπου τις 10 πρώτες σελίδες του βιβλίου που όμως είναι ζωτικής σημασίας για τον αναγνώστη προκειμένου να τον εισάγουν στο βασικό στόχο, δηλαδή ποιος είναι ο ήρωας, ποιο το δραματικό υπόβαθρο του θέματός και επιπλέον ποια είναι  η δραματική ατμόσφαιρα του μύθου που έχει διαμορφωθεί. Η αρχή πρέπει να είναι ξεκάθαρη, να λειτουργεί δυναμικά στο μυαλό του αναγνώστη εισάγοντάς τον με συνοπτικές διαδικασίες στον κόσμο του. Αν η αρχή είναι ανιαρή και δεν επιτυγχάνει το στόχο της, δηλαδή να προσελκύσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, τότε το βιβλίο καταλήγει κάτω από τη σκόνη ενός ραφιού βιβλιοθήκης να αναζητεί καλύτερη μοίρα. Ο Σαίξπηρ ήταν ο μεγάλος μάστορας της αρχής καθώς άνοιγε τα έργα του με μια έντονη σκηνή δράσης, όπως το φάντασμα στον Άμλετ ή τις Μάγισσες στο Μάκβεθ, ή αποκάλυπτε το χαρακτήρα του ήρωα του, όπως στον Ριχάρδο Γ’ που παραπονιέται για της στεναχώριας τη συννεφιά. Μια αρχή πρέπει να είναι συναρπαστική, οπτικά δυναμική και να αιχμαλωτίζει αμέσως τον θεατή. Άλλο είδος αρχής  μπορεί να εκθέτει αργά και μεθοδικά τον ήρωα και την δραματική του κατάσταση. Ο μύθος θα οδηγήσει στην κατάλληλη επιλογή της αρχής, αν η αρχή είναι με δράση τότε και σε όλο το βιβλίο θα πρέπει να συνεχιστεί αυτή η δράση.

Όσο αφορά το τέλος είναι το πως τελειώνει η υπόθεση, δηλαδή αν ο ήρωας πεθαίνει ή ζει, το αν ζει ευχάριστα ή μέσα στο πένθος ή πίσω από τα σίδερα μιας φυλακής κ.α. Σε κάθε περίπτωση το τέλος είναι το κερασάκι στην τούρτα ενός επιτυχημένου βιβλίου, και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να έχει καθοριστεί εξ αρχής από τον συγγραφέα. Το σκεπτικό πολλών συγγραφέων να διαμορφώσουν τελευταία στιγμή το τέλος ή να αφήνουν να επιλέξουν οι ήρωες το τέλος για αυτούς αποτελεί ένα ολισθηρό μονοπάτι τόσο για τον αναγνώστη όσο και τον συγγραφέα. Αυτά τα τελειώματα δείχνουν άτομα μη οργανωμένα, πρόχειρα και ασυγκρότητα. Το αντίκτυπο είναι σαφώς ο αναγνώστης που περιμένει το τέλος με αγωνία και τελικά έρχεται αντιμέτωπος με μια κατάληξη ισχνή, αμφιλεγόμενη που δεν προσφέρει τίποτα άλλο παρά να ρίξει τον δραματικό ρυθμό της υπόθεσης αντί να τον κορυφώσει. Πρόκειται για μια κίνηση προς τα πίσω, μια αλλαγή κατεύθυνσης, μια παρεκτροπή της γραμμής εξέλιξης από την αρχή προς το τέλος που έχει σαν αποτέλεσμα να είναι οδυνηρό για τον αναγνώστη που μένει μπερδεμένος, συγχυσμένος. Η απουσία ενός τέλους οργανωμένου είναι απουσία στόχου και σκοποθεσίας, μια πορεία χωρίς νόημα που δεν έχει κανένα μέλλον, γιατί πολύ απλά οδηγούμαστε σε ένα αδιέξοδο.

Τα καλά βιβλία, οι καλές ταινίες κ.τ.λ έχουν ένα δυνατό και ξεκάθαρο τέλος που δίνει μια λύση οριστική και αμετάκλητη στην δραματική σύγκρουση του θέματός μας. Αντίθετα το ημιτελές και διφορούμενο τέλος έχει παρέλθει πλέον ως κάτι μη δεκτό από τον απαιτητικό αναγνώστη. Η λύση πρέπει να είναι ξεκάθαρη και όχι θολή σε ένα βιβλίο, διότι είναι στοιχείο μορφής που λειτουργεί ως θεμέλιο του τέλους. Ένα ταξίδι που ξεκινά με μια καλή αρχή και καταλήγει σε έναν καθορισμένο προορισμό.

Μια μαγειρική δηλαδή που τα υλικά της έχουν καθοριστεί εξ αρχής από τον μαγειράκο προκειμένου να φτιάξει τη συνταγή του. Αν αρχίσει και ρίχνει τα υλικά όπως του έρθει περιμένοντας το αποτέλεσμα στο τέλος θα έρθει αντιμέτωπος με ένα τυχαίο αποτέλεσμα που θα συγκινήσει μόνο αυτόν και κανέναν άλλο. 

Αφού ξεκαθάρισα την μεγάλη σημασία ενός ξεκάθαρου τέλους κι μιας δυναμικής αρχής θα ήθελα να τα ζευγαρώσω αυτά τα δυο υπό έναν μανδύα ομοιότητας μέσα στη αντίθεσή τους. Πρόκειται στην ουσία για δυο ομόκεντρους κύκλους, ταυτόσημους και συνάμα αντίθετους, οπού αρχή και τέλος  εν κατακλείδι συνδέονται. Συνήθως όταν κλείνουμε μια πόρτα στη ζωή μας (τέλος) ανοίγουμε μια άλλη (αρχή), όταν τελειώνουμε κάτι αρχίζουμε παράλληλα κάτι καινούργιο. Το τέλος πάντα είναι μια αρχή και η αρχή είναι πάντα ένα τέλος. Στα πιο αξέχαστα βιβλία που έχω διαβάσει τουλάχιστον αυτό έχω παρατηρήσει, ότι ένα γεγονός στην αρχή που μας φαίνεται λίγο ακατανόητο φιλτράρεται και δουλεύεται κατάλληλα σε όλο το βιβλίο και στο τέλος παρουσιάζεται πάλι, αυτή τη φορά όμως ξεκάθαρο και σαφώς πιο ευδιάκριτο. Αυτό δημιουργεί μια κινηματογραφικότητα που είναι αποτελεσματική, χωρίς πλατειασμούς. Όλα λύνονται δραματικά βάζοντας όλες τις απορίες στη θέση τους, διαμορφώνοντας έτσι μια σφιχτοδεμένη υπόθεση με αρχή, μέση και τέλος.

Η αρχή και το τέλος είναι δυο διαφορετικές όψεις ενός νομίσματος, η δόμηση των οποίων συνιστά καθοριστικό παράγοντα για την εξέλιξη ενός επιτυχημένου συνόλου. Η γνώση του τέλους αποτελεί την αποτελεσματική επιλογή μιας καλής αρχής. Αυτή η συσχέτιση κάνει την διαφορά και λειτουργεί θετικά για το συνολικό αποτέλεσμα του βιβλίου σας. Για παράδειγμα η εικόνα ενός ποταμού στην αρχή μπορεί να συσχετιστεί με μια εικόνα ενός ωκεανού στο τέλος. Νερό με νερό, φωτιά με φωτιά, δρόμος με δρόμο, ηλιοβασίλεμα με ηλιοβασίλεμα κ.τ.λ.

Από όλα τα παραπάνω διαφαίνεται ότι η επιτυχία περνά μέσα από τη σωστή δομή και την οργάνωση. Το ιδανικό θέμα ενός βιβλίου θα πρέπει να περιπλέκεται σε μια ιδανική αρχή και ένα ιδανικό τέλος. Όπως μια ταινία μέσα σε λίγη ώρα θα δούμε αν μας άρεσε ή όχι, έτσι και στο βιβλίο η ιδανική αρχή θα μας δώσει το έναυσμα για να συνεχίσουμε να διαβάζουμε με ενδιαφέρον τα όσα θα ακολουθήσουν. Ο αναγνώστης έχει πλέον αιχμαλωτιστεί στον μύθο της υπόθεσης του βιβλίου και περιμένει να συνεχιστεί αυτό στο θέμα και στο τέλος. Η αρχή και το τέλος μπορεί να συσχετίζονται και με πιο προχωρημένο τρόπο, δηλαδή σε συμβολικό επίπεδο. π.χ στην αρχή υπάρχει ένα παιδί με ένα κουκλάκι, ενώ στο τέλος βλέπουμε αυτό το κουκλάκι να καίγεται, με άλλα λόγια οι φλόγες καταβρόχθισαν την παιδικότητα του μικρού παιδιού.

Η αρχή και το τέλος είναι ουσιαστικά στοιχεία κάθε καλοχτισμένου δημιουργήματος, και ο καλύτερος τρόπος για να αρχίσει κάτι είναι να ξέρουμε το πως θα το τελειώσουμε. 
 

33,519 total views, 1 views today

Σχόλια

Σχόλια

1 τα σχολιά σας..

  1. Pingback: Η σημασί&alph...

Αφήστε ένα σχόλιο

Το Literature.gr ενθαρρύνει τους αναγνώστες να εκφράζουν τις απόψεις τους μέσα από την ιστοσελίδα μας. Παρακαλούμε όμως τα κείμενα σας να είναι σύντομα, μη υβριστικά, να μην παραπέμπουν σε άλλους ιστότοπους και να γράφονται στην όμορφη Ελληνική μας γλώσσα. Όλα τα άρθρα στο Literature.gr φέρουν την ευθύνη του υπογράφοντα.
 

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Το site www.literature.gr χρησιμοποιεί cookies από το Google για την παροχή των υπηρεσιών του, για την εξατομίκευση διαφημίσεων και για την ανάλυση της επισκεψιμότητας. Η Google κοινοποιεί πληροφορίες σχετικά με την από μέρους σας χρήση αυτού του ιστότοπου. Με τη χρήση αυτού του ιστότοπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close

Read previous post:
“…γιατί πάνω απ’ όλα αγαπώ το παραμύθι”, του Πασχάλη Πράντζιου, με αφορμή το βιβλίο της Μαρίας Λαμπαδαρίδου Πόθου “Αγάπησέ με και άλλα παραμύθια”

  «Εσύ θα σκέφτεσαι πως σε λίγο κάτι καλό θα συμ­βεί και θα είσαι ελεύθερος. Θα σκέφτεσαι πως πας να...

Close